پیشرفت سریع تراشه های GenAI در گوشی های هوشمند ۲۰۲۵

تراشه‌های SoC که قادر به اجرای قابلیت‌های GenAI هستند، در سال ۲۰۲۵ با جهشی بزرگ روبه‌رو خواهند شد. پژوهش‌های Counterpoint نشان می‌دهد این تراشه‌ها ممکن است تا ۳۵٪ از کل محموله‌های SoC گوشی‌های هوشمند را تشکیل دهند. دسترسی گسترده‌تر به ویژگی‌های هوش مصنوعی روی دستگاه، هم در گوشی‌های پرمیوم و هم در میان‌رده‌ها، عامل اصلی رشد سریع و افزایش چشمگیر سالانه است.

پیش‌بینی بازار و عوامل رشد

ردیاب محموله و پیش‌بینی تراشه‌های AP-SoC جهانی Counterpoint برای سه‌ماهه دوم ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که محموله‌های SoC با قابلیت GenAI حدود ۷۴٪ رشد سالانه خواهند داشت. این افزایش بازتابی از تقاضای فزاینده برای مدل‌های زبانی اجراشونده روی دستگاه، هوش مصنوعی چندمودالی و قابلیت‌های پیشرفته دستیار صوتی و متنی است. سازندگان با قرار دادن NPUهای بزرگ‌تر و هسته‌های پیشرفته CPU/GPU، امکان اجرای مدل‌های پیچیده‌تر و حجیم‌تر را به‌صورت محلی فراهم می‌کنند؛ این کار نه تنها تاخیر (latency) را کاهش می‌دهد، بلکه مسائل حریم خصوصی را نسبت به پیاده‌سازی‌های صرفاً مبتنی بر ابر بهتر مدیریت می‌کند.

چند عامل فنی و بازارساز در این جهش نقش دارند: بهبود معماری‌ها و فرآیندهای نیمه‌هادی که امکان افزایش TOPS و بهره‌وری انرژی را فراهم می‌آورند؛ ابزارهای نرم‌افزاری مانند runtimeها و compilerهای بهینه‌شده برای تخصیص بار به CPU، GPU و NPU؛ و توسعه مدل‌های زبانی کوچک‌تر و متناسب با سخت‌افزار (Distillation، quantization و pruning) که قابلیت اجرای محلی را امکان‌پذیر می‌کنند. علاوه بر این، فشار رقابتی بین OEMها برای افزودن قابلیت‌های هوش مصنوعی متمایز و جذاب برای کاربران نهایی، موجب شده تا سرمایه‌گذاری در SoCهای GenAI به یک اولویت تبدیل شود.

از منظر مصرف‌کننده، اجرای مدل‌ها روی دستگاه مزایایی مانند پاسخ‌دهی سریع‌تر، توانایی کار آفلاین برای ویژگی‌های کلیدی، و حفظ بیشتر حریم خصوصی فراهم می‌کند. برای مثال، تشخیص گفتار و ترجمه بلادرنگ که به مدل‌های زبانی محلی متکی‌اند، می‌توانند تجربه کاربری را در سفر یا محیط‌های با اتصال ضعیف به‌شکل قابل‌توجهی بهبود دهند. در نهایت، رشد ۷۴٪ نشان‌دهنده انتقال فاز به مرحله‌ای است که GenAI دیگر صرفاً یک قابلیت پرمیوم نیست، بلکه به‌زودی به استانداردی در گوشی‌های هوشمند تبدیل می‌شود.

چه شرکت‌هایی رهبری بخش GenAI SoC را بر عهده دارند

انتظار می‌رود اپل در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۶٪ سهم بازار SoCهای GenAI را در اختیار داشته باشد، کوالکام تقریباً ۳۵٪ و مدیاتک در حدود ۱۲٪. هر کدام از این بازیگران رویکرد متفاوتی برای ترکیب سخت‌افزار و نرم‌افزار دارند که باعث تمایز محصولات و تجربه‌های کاربری می‌شود:

• اپل ترکیبی از مدل‌های محلی و گزینه‌های ابری ارائه می‌دهد. به‌عنوان مثال، اپل یک مدل زبانی محلی با حدود ۳ میلیارد پارامتر را روی دستگاه‌ها قرار داده و برای پردازش‌های سنگین‌تر از مدل‌های ابری بزرگ‌تر از طریق Private Cloud Compute روی سرورهای Apple Silicon استفاده می‌کند. علاوه بر این، اپل از طریق همکاری با OpenAI، ادغام ChatGPT را در iOS، iPadOS و macOS پیاده‌سازی کرده که تجربهٔ همگرا بین دستگاه و ابر را تقویت می‌کند و برای کاربردهای متنوعی مثل نوشتن، تولید محتوا و دستیار تعاملی به‌کار می‌رود.
• کوالکام چارچوب AI Orchestrator را ارائه می‌کند که تولیدکنندگان دستگاه را قادر می‌سازد خدمات GenAI را بدون نیاز به مدیریت مستقیم زیرساخت LLM یا ادغام عمیق سخت‌افزار/نرم‌افزار به بازار بیاورند. این مسیر برای OEMها جذاب است زیرا می‌توانند ویژگی‌های پیچیده هوش مصنوعی را با هزینه کمتر و زمان توسعه کوتاه‌تر به کاربران برسانند. کوالکام همچنین روی بهینه‌سازی runtime، پشتیبانی از quantized models و مدیریت بار هوش مصنوعی در لایه‌های مختلف سخت‌افزار کار می‌کند.
• مدیاتک با تکیه بر نرم‌افزار NeuroPilot خود، بارهای کاری را میان CPU، GPU و NPU تقسیم می‌کند و همکاری نزدیکی با سازندگان چینی دارد تا پیاده‌سازی‌های GenAI روی دستگاه را برای بازار انبوه سازگار کند. مدیاتک تمرکز زیادی روی ارائه راه‌حل‌های مقرون‌به‌صرفه و بهینه‌سازی مصرف انرژی دارد تا گوشی‌های میان‌رده نیز بتوانند تجربه هوش مصنوعی محلی قابل‌قبولی ارائه دهند.

چیپ‌های پرمیوم؛ فشار بر عملکرد و قیمت

محموله‌های SoC پرمیوم با قابلیت GenAI پیش‌بینی می‌شود ۵۳٪ رشد سالانه داشته باشند و انتظار می‌رود در سال ۲۰۲۵ حدود ۸۸٪ از SoCهای پرمیوم این توانایی را پشتیبانی کنند. مدل‌های برجسته‌ای که این تغییر را تسریع می‌کنند شامل Apple A19/A19 Pro، Qualcomm Snapdragon 8 Elite Gen 5 و MediaTek Dimensity 9500 هستند. تحلیلگر تحقیقاتی Shivani Parashar اشاره می‌کند که اوج محاسبات AI در SoCهای پرمیوم ممکن است در سال ۲۰۲۵ به ۱۰۰ TOPS برسد — رقمی که تقریباً چهار برابر سطح ۲۰۲۱ است — و این افزایش عملکرد باعث بالا رفتن قیمت متوسط فروش (ASP) می‌شود زیرا برندها به گره‌های تولید پیشرفته‌تر روی می‌آورند و محتوای نیمه‌هادی بیشتری در دستگاه‌ها می‌گنجانند.

افزایش TOPS تنها بخش ماجراست؛ قیمت‌گذاری و استراتژی محصول نیز تغییر می‌کنند. سازندگان برای بهره‌برداری از این توان محاسباتی بالاتر، ویژگی‌های نرم‌افزاری و خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی توسعه می‌دهند؛ از بهینه‌سازی دوربین با پردازش مبتنی بر هوش مصنوعی گرفته تا دستیارهای شخصی که سابقه و ترجیحات کاربر را محلی ذخیره و پردازش می‌کنند. این نوع نوآوری‌ها انگیزه‌ای برای مصرف‌کنندگان است تا دستگاه‌های پرمیوم‌تری خریداری کنند، هرچند که هزینه‌های مواد و طراحی منجر به افزایش قیمت نهایی محصول نیز می‌شود.

به علاوه، مهاجرت به گره‌های تولید پیشرفته (مثلاً ۳ نانومتر یا بهینه‌سازی‌های ۴ نانومتری) نه‌تنها عملکرد خام را افزایش می‌دهد، بلکه کارایی انرژی را بهبود می‌بخشد؛ امری کلیدی برای اجرای مدل‌های هوش مصنوعی سنگین روی باتری موبایل. شرکت‌هایی که در پیشبرد معماری NPU، افزایش حافظه پهن‌باند و تقویت ارتباط میان زیرسامانه‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنند، می‌توانند مزیت رقابتی آشکاری کسب کنند و تجربه AI بومی‌تر و پاسخگوتر ارائه دهند.

پذیرش در محدوده میان‌رده سرعت می‌گیرد

محدوده قیمتی ۳۰۰ تا ۴۹۹ دلار قرار است در سال ۲۰۲۵ شاهد سه‌برابر شدن محموله‌های SoCهای قادر به GenAI نسبت به سال قبل باشد و این دسته حدود ۳۸٪ از محموله‌های این باند قیمتی را شامل خواهد شد. کوالکام با سهم ۵۷٪ در میان‌رده‌های GenAI پیشتاز است و از خانواده‌های Snapdragon 700 و سری 6 بهره می‌برد، درحالی‌که خانواده Dimensity 8000 مدیاتک نقش مهمی در راه‌اندازی GenAI روی دستگاه در ردیف میان‌رده ایفا کرده است.

تحلیلگر ارشد Parv Sharma تأکید می‌کند که فروشندگان SoC در حال بهینه‌سازی مدل‌های زبانی برای سخت‌افزار میان‌رده هستند تا تجربه‌های هوش مصنوعی غنی‌تری بدون به‌خطرانداختن عمر باتری یا عملکرد حرارتی ارائه شود. برای دستیابی به این هدف، تکنیک‌هایی مانند quantization (کاهش دقت عددی مدل)، distillation (کوچک‌سازی مدل با حفظ رفتار اصلی) و partitioning (تقسیم اجرا بین دستگاه و ابر) به‌طور گسترده‌تر به‌کار گرفته می‌شوند.

از منظر بازار، پذیرش GenAI در میان‌رده‌ها نشان‌دهنده بلوغ فناوری و کاهش هزینه‌های پیاده‌سازی است. OEMها می‌توانند با ترکیب چیپ‌های میان‌رده قادر به GenAI و بهینه‌سازی نرم‌افزاری، قابلیت‌هایی مانند نگارش هوشمند متن، بهبود عکس‌ها با وضوح بالا، و پاسخ‌های هوشمندتر دستیار را در گوشی‌های مقرون‌به‌صرفه‌تر عرضه کنند. این روند همچنین رقابت را در بازار جهانی تنگاتنگ‌تر می‌سازد؛ زیرا تولیدکنندگان چینی و برندهای وابسته به کانال‌های فروش دیجیتال می‌توانند با هزینه کمتر، امکانات نزدیک به پرمیوم را در اختیار مشتریان قرار دهند.

نتیجه‌گیری

در مجموع، سال ۲۰۲۵ به‌نظر می‌رسد نقطه عطفی برای GenAI موبایلی باشد: افزایش توان محاسباتی روی دستگاه، پشتیبانی گسترده‌تر OEMها و یکپارچه‌سازی در سطح پلتفرم در حال تبدیل GenAI از یک ویژگی متمایز پرمیوم به قابلیتی متداول در گوشی‌های هوشمند هستند. با بهینه‌سازی مداوم توسط فروشندگان SoC برای عملکرد و کارایی، انتظار می‌رود قابلیت‌های GenAI در سال‌های آتی عمیق‌تر به طبقات میان‌رده و حتی اقتصادی بازار نفوذ کنند.

نکات کلیدی که باید دنبال شوند عبارتند از: روند افزایش TOPS و تأثیر آن بر ASP، نقش تکنیک‌های فشرده‌سازی و بهینه‌سازی مدل در امکان‌پذیر ساختن اجرای محلی، و توسعه چارچوب‌های نرم‌افزاری که پیاده‌سازی و عرضه خدمات GenAI را برای OEMها ساده‌تر می‌کنند. در نهایت، رقابت میان اپل، کوالکام و مدیاتک — هر کدام با رویکرد متفاوت در سخت‌افزار و اکوسیستم — تعیین خواهد کرد کدام تجربه‌های هوش مصنوعی محلی بهتر و جذاب‌تر برای مصرف‌کنندگان شکل خواهد گرفت.

برای توسعه‌دهندگان اپلیکیشن و تولیدکنندگان محتوا نیز فرصت‌های جدیدی پدید می‌آید: ساخت اپلیکیشن‌هایی که از قابلیت محاسباتی محلی بهره می‌برند، می‌تواند تاخیر را کاهش دهد، مصرف داده را پایین بیاورد و حریم خصوصی را ارتقا دهد. همین‌طور، خدمات مبتنی بر اشتراک که ترکیبی از پردازش محلی و ابری ارائه می‌دهند، می‌توانند مدل‌های کسب‌وکاری نوآورانه‌ای ایجاد کنند که کاربران را به حفظ اشتراک و تعامل طولانی‌تر ترغیب کنند.