وقتی هوش مصنوعی معیار زیبایی جراحی پلاستیک می شود

یک زن وارد یک کلینیک زیبایی می‌شود؛ نه با یک عکس قدیمی، نه با تصویری از یک سلبریتی، بلکه با پرتره‌ای صیقل‌خورده از خودش که با هوش مصنوعی ساخته شده است؛ با چشم‌های بزرگ‌تر از حد معمول، لب‌های پُرتر و خط فکی تیز و برجسته. آن تصویر، در معنای قدیمی کلمه، یک طرح خیالی نبود. این بار به‌عنوان یک نقشه ارائه شده بود.

جراحان پلاستیک و متخصصان زیبایی می‌گویند این اتفاق بیشتر از قبل دیده می‌شود: بیماران می‌خواهند شبیه نسخه‌های تولیدشده با هوش مصنوعی از خودشان شوند، با ویژگی‌هایی که بسیار فراتر از توان طبیعی چهره انسان رفته‌اند. این روند، پیچشی تازه و چشمگیر در رابطه طولانی فناوری و اضطراب زیبایی است و نشان می‌دهد هوش مصنوعی دارد نه فقط روی صفحه‌نمایش‌ها، بلکه روی بدن‌ها هم اثر می‌گذارد.

ریچل وستبی، متخصص پوست و زیبایی در نیویورک، اخیراً از بیماری گفته است که تصویری سبک‌پردازی‌شده و ساخته‌شده با ChatGPT همراه خود آورده بود. چهره در تصویر، نسبت‌هایی اغراق‌شده و عروسکی داشت. وستبی این درخواست را شبیه تمایل به شباهت پیدا کردن به یک شخصیت افسانه‌ای توصیف کرد و گفت نتیجه کلی به زیبایی‌شناسی عروسک برتز نزدیک بود؛ با چشم‌های بزرگ‌شده، لب‌های پُرتر و فک به‌شدت کانتور شده.

شاید این موضوع افراطی به نظر برسد، اما بستر فرهنگی آن از قبل آماده شده بود. شبکه‌های اجتماعی سال‌ها به کاربران آموختند که چهره‌های فیلترشده را طبیعی ببینند. لنزهای اسنپ‌چت، اپلیکیشن‌های زیبایی، ادیت اینفلوئنسرها و ابزارهای تنظیم چهره همه کمک کردند مرز میان بهبود ظاهری و تحریف تصویر کم‌رنگ شود. هوش مصنوعی این فشار را بیشتر می‌کند. فقط پوست را صاف یا چشم‌ها را روشن‌تر نمی‌کند. می‌تواند نسخه‌ای کاملاً جدید از یک فرد بسازد؛ نسخه‌ای که چون هنوز شبیه خودش است، به شکل عجیبی شخصی به نظر می‌رسد، اما در واقع به‌گونه‌ای ویرایش شده که به دست‌نیافتنی برسد.

دقیقاً همین‌جا ماجرا پیچیده‌تر می‌شود. برخلاف فیلترهای سنتی، ابزارهای تصویری مبتنی بر هوش مصنوعی می‌توانند بسیار دقیق و جزئی‌نگر باشند. کاربر می‌تواند شکل چشم، بافت پوست، ساختار گونه، حجم لب یا سن را تنظیم کند و بعد از یک چت‌بات برای اطمینان خاطر بخواهد. نتیجه فقط یک عکس دست‌کاری‌شده نیست. می‌تواند شبیه یک مشاوره، یک چرخه تأیید، یا حتی یک وعده باشد. برای کسی که از قبل دچار ناامنی است، این موضوع می‌تواند بسیار اثرگذار باشد.

زبان و واژگانی که درباره هوش مصنوعی به کار می‌رود هم اهمیت دارد. فیلتر زیبایی سطحی به نظر می‌رسد. اما هوش مصنوعی هوشمندتر، معتبرتر و پیشرفته‌تر به گوش می‌رسد. برای بسیاری از افراد، همین برچسب کافی است تا خروجی را معتبرتر حس کنند، حتی وقتی تصویر غیرواقعی است. انگار ماشین آن‌ها را می‌فهمد. یا دست‌کم این‌طور به نظر می‌رسد.

وقتی مشاوره با یک خیال آغاز می‌شود

اکنون پزشکان درگیر نوع تازه‌ای از مذاکره شده‌اند. قضاوت بالینی آن‌ها بیش از پیش با بیمارانی روبه‌رو می‌شود که انتظارشان را نرم‌افزارهایی شکل داده‌اند که همیشه تأیید می‌کنند، اغراق می‌سازند و هرگز نه نمی‌گویند. مطالعه‌ای که در مرکز پزشکی بث‌ایزراییل دیکونس منتشر شد، نشان داد بیمارانی که پیش از جراحی از هوش مصنوعی برای تغییر عکس‌های خود استفاده کرده بودند، معمولاً انتظار بسیار بالاتری از نتیجه داشتند.

این فاصله میان انتظار و زیست‌شناسی، مدیریت را دشوارتر می‌کند. سچین شریدهارانی، جراح پلاستیک در منهتن، ماجرای بیماری در دهه هفتاد زندگی‌اش را به یاد آورد که با تصویری تولیدشده توسط هوش مصنوعی از خودش آمده بود و آنچه او توصیف کرد، در عمل یک ماشین زمان جراحی بود. او می‌خواست شبیه نوه‌اش شود، کسی که حدود چهل سال از او جوان‌تر بود. شریدهارانی توضیح داد که جراحی نمی‌تواند جوانی را به آن شکل بازسازی کند، اما همین درخواست نشان می‌دهد این تصاویر تولیدشده با هوش مصنوعی تا چه حد می‌توانند قانع‌کننده باشند.

با این حال، دنیای پزشکی به‌طور کامل این فناوری را رد نمی‌کند. برخی جراحان معتقدند هوش مصنوعی در نهایت می‌تواند به بازگرداندن واقع‌گرایی کمک کند، نه تضعیف آن. جاستین ساکس، جراح پلاستیک ترمیمی در دانشگاه واشنگتن، گفته است ابزارهای تخصصی بالینی مبتنی بر هوش مصنوعی می‌توانند برخی اقدامات را دقیق‌تر شبیه‌سازی کنند و گفت‌وگوهای پیش از جراحی را بهبود دهند. در بهترین حالت، این یعنی توهمات کمتر، مرزهای روشن‌تر و بیماران آگاه‌تر.

با این همه، یک نکته روشن وجود دارد. همان فناوری که می‌تواند به توضیح نتایج احتمالی کمک کند، می‌تواند اعتماد کاذب هم بسازد. هوش مصنوعی هنوز مستعد خطاست و در پزشکی، حتی اشتباهات صیقل‌خورده هم وزن دارند. بیماران به پزشکی نیاز ندارند که کورکورانه از نرم‌افزار پیروی کند. آن‌ها به کسی نیاز دارند که بداند چه زمانی ماشین در حال فروش یک خیال است.

مسئله عمیق‌تر همین‌جاست. هوش مصنوعی ناامنی را از صفر اختراع نکرده است، اما به آن زبان بصری تازه‌ای داده؛ زبانی فوق‌العاده شخصی، بی‌نهایت قابل تنظیم و به‌طرز نگران‌کننده‌ای قانع‌کننده. سال‌ها فرهنگ زیبایی به مردم گفته بود باید کمال را دنبال کنند. حالا این هدف می‌تواند در چند ثانیه تولید شود، برای چهره خودشان شخصی‌سازی شود و به‌عنوان چیزی دست‌یافتنی نمایش داده شود.

این وضعیت، مشاوره زیبایی مدرن را کمتر شبیه گفت‌وگویی درباره بهبود ظاهر و بیشتر شبیه برخوردی میان آناتومی و الگوریتم می‌کند. چهره داخل تصویر هوش مصنوعی شاید آشنا به نظر برسد. اما انتظاراتی که به آن گره خورده‌اند، هیچ شباهتی به واقعیت ندارند.