اپل برچسب «کربن خنثی» را از چند محصول جدید خود حذف کرد

اپل به‌صورت نسبتاً بی‌سروصدا عبارت «کربن‌خنثی» را از صفحه‌های چند محصول جدید خود برداشت؛ از جمله اپل واچ سری 11، اپل واچ اولترا 3 و مک‌مینی M4. این تغییر پس از افزایش توجه قانونی در اروپا و پرسش‌ها درباره استراتژی جبران کربن شرکت انجام شد و نشان می‌دهد که ادعای پایداری شرکت‌ها زیر ذره‌بین قانون و منتقدان قرار دارد.

حذف برچسب‌ها پس از فشارهای قانونی در اروپا

نخستین گزارش‌ها را وبلاگ فرانسوی WatchGeneration، با بازنشر از طریق MacRumors، منتشر کرد: صفحات محصولات دیگر ادعا نمی‌کنند مدل‌های جدید ساعت اپل «کربن‌خنثی» هستند و برچسب کربن‌خنثی از صفحهٔ مک‌مینی M4 پس از یک به‌روزرسانی نزدیک به رویداد سپتامبر اپل حذف شده است. به‌سرعت پس از آن‌که یک دادگاه در آلمان این ادعا را گمراه‌کننده تشخیص داد، اپل عبارت مرتبط را از نسخهٔ آلمانی وب‌سایت خود برداشت.

چه چیزی اپل در ابتدا وعده داد و چرا این وعده اهمیت داشت

اپل مدل‌هایی از ساعت‌های خود در سال 2023 را در برخی ترکیب‌های قاب و بند به‌عنوان نخستین محصولات «کربن‌خنثی» معرفی کرده بود و این ادعا را با مجموعه‌ای معیارها توجیه می‌کرد:

• استفاده از 100% برق پاک در فرایند تولید و در طول عمر محصول؛
• حداقل 30% مواد بازیافتی یا تجدیدپذیر بر اساس وزن؛
• حداقل 50% حمل‌ونقل محصولات از مسیرهای غیرهوایی؛
• کاهش تخمینی کلی 75% در انتشار گازهای گلخانه‌ای محصول، و باقی‌ماندهٔ انتشارها با استفاده از اعتبارهای کربن با کیفیت بالا جبران می‌شود.

بخش عمده‌ای از برنامهٔ جبران انتشارها مبتنی بر پروژه‌ای در پاراگوئه بود که هدفش کاشت درخت برای جبران سهم نهایی انتشار گازها اعلام شد. ایدهٔ کلی این بود که با ترکیب کاهش‌های واقعی در تولید و استفاده و سپس جبران بقیه از طریق پروژه‌های طبیعت‌محور، بتوان ادعای کربن‌خنثی بودن را پشتیبانی کرد؛ اما جزئیات اجرا و قابلیت اثبات طولانی‌مدت این جبران‌ها چندان روشن نبود.

اتهامات greenwashing و نگرانی‌های زیست‌محیطی

سازمان محیط‌زیستی آلمانی Deutsche Umwelthilfe اپل را به «greenwashing» یا همان تبلیغات سبز متهم کرد؛ یعنی ارائهٔ تصویر نادرست یا اغراق‌آمیز از عملکرد زیست‌محیطی. یک دادگاه آلمانی نیز با استناد به مدارک و ارزیابی‌ها این ادعا را گمراه‌کننده خواند و اپل را از تبلیغ ساعت به‌عنوان کربن‌خنثی منع کرد. این تصمیم قضایی نمادی است از افزایش حساسیت بر شفافیت در ادعاهای اقلیمی شرکت‌ها.

از سوی دیگر، منتقدان علمی و اکولوژیست‌ها به نوع اجرای پروژهٔ پاراگوئه‌ای اشاره کردند: این پروژه عمدتاً به کشت مرغزار یا ایوکالیپتوس (اکالیپتوس) در قالب یک تک‌کشت (monoculture) تمایل داشت — نوعی الگوی کاشت که خطرات زیست‌محیطی قابل‌توجهی دارد. تک‌کشت‌ها می‌توانند تنوع زیستی را کاهش دهند، الگوی هیدرولوژیک محلی را تغییر دهند و به‌جای تقویت اکوسیستم، آن را آسیب‌پذیرتر کنند. بنابراین حتی اگر در کوتاه‌مدت جذب کربن رخ دهد، پیامدهای اکولوژیک بلندمدت ممکن است منفی باشد.

دادگاه همچنین به این نکته اشاره کرد که اپل برای بخش اعظم زمین‌های مورد استفاده در پروژه اجاره‌های بلندمدت تضمین‌شده‌ای به‌دست نیاورده است، که این عدم ثبات مالکیتی یا قراردادی سبب تردید در پایداری و اثرگذاری طولانی‌مدت پروژه می‌شود. به‌طور خلاصه، پرسش‌ها دربارهٔ نحوهٔ انتخاب پروژه‌ها، کیفیت اعتبارات کربنی و شفافیت داده‌ها—ازجمله ضمانت‌های نگهداری زمین و زمان‌بندی جذب کربن—منجر به تردید دربارهٔ صحت ادعاهای «کربن‌خنثی» شد.

قانون‌گذاری، اعتبار و گام‌های بعدی

اپل می‌گوید که به هدف رسیدن به کربن‌خنثی تا سال 2030 پایبند است، اما یک سخنگوی شرکت به رویترز گفت اپل برچسب «کربن‌خنثی» را به‌تدریج حذف خواهد کرد تا با قوانین جدید اتحادیهٔ اروپا که ادعاهای مرتبط با اعتبارات کربنی یا پروژه‌های جبران خالص صفر را محدود می‌کند، همخوانی پیدا کند. این حرکت نشان می‌دهد که شرکت‌های بزرگ فناوری در مواجهه با قواعد سخت‌گیرانه‌تر دربارهٔ شفافیت و نحوهٔ گزارش‌ دهی انتشارهای گازهای گلخانه‌ای، مجبور به بازنگری در ادعاهای بازاریابی خود می‌شوند.

برای مصرف‌کنندگان، سرمایه‌گذاران و ناظران صنعت، این رویداد درس‌های روشنی دارد: اول، ادعاهای اقلیمی باید با مستندات قابل‌اعتبار، قابل‌ردیابی و طولانی‌مدت پشتیبانی شوند. دوم، استفاده از اعتبارات کربن، بدون شفاف‌سازی دربارهٔ کیفیت، دوام و اثرات جانبی پروژه‌ها، می‌تواند اعتماد را تضعیف کند. و سوم، قوانین جدید در سطح اتحادیهٔ اروپا و دیگر حوزه‌ها فرایند ادعاهای پایداری را تغییر خواهد داد—از ادعاهای کلی و دشوارِ اثبات‌شدنی به گزارش‌های دقیق، قابل‌تأیید و مبتنی بر داده‌های مستقل.

انتظار می‌رود اپل شیوهٔ گزارش‌دهی کاهش انتشار و جبران‌ها را دقیق‌تر کند؛ از جمله ارائهٔ اطلاعات بیشتر دربارهٔ منابع انرژی مورد استفاده در زنجیرهٔ تأمین، نسبت مواد بازیافتی، مسیرهای حمل‌ونقل و معیارهای انتخاب پروژه‌های اعتباری. همچنین، احتمال دارد که شرکت‌ها به سمت سرمایه‌گذاری در کاهش‌های واقعی و دائمی—مثل بازطراحی محصولات برای مصرف انرژی کمتر، افزایش دوام و قابلیت بازیافت، و بهینه‌سازی لجستیک—حرکت کنند، زیرا این نوع اقدامات کمتر در معرض انتقادهای حقوقی و علمی قرار دارند نسبت به اتکا صرف به اعتبارات کربن.

از منظر نظارتی، اتحادیهٔ اروپا و دیگر نهادها در حال تدوین مقرراتی هستند که شرکت‌ها را ملزم به ارائهٔ شواهد شفاف از کاهش‌های واقعی و مانده‌های جبران‌شده می‌کند. این شواهد معمولاً شامل قراردادهای طولانی‌مدت برای حفاظت از زمین، ارزیابی‌های مستقل کارشناسی، متدولوژی‌های دقیق برای محاسبهٔ جذب کربن و گزارش‌های دوره‌ای قابل‌بررسی خواهد بود. در نبود چنین استانداردهایی، شرکت‌ها با خطر اتهامِ greenwashing و پیامدهای قانونی و اعتباری مواجه خواهند بود.

نهایتاً این تجربهٔ اپل می‌تواند موجب شود بازار اعتبارات کربن نیز شفاف‌تر و حرفه‌ای‌تر شود: فروشندگان اعتبارات باید کیفیت و پایداری پروژه‌ها را اثبات کنند، استانداردهای ارزیابی تقویت شود، و مکانیسم‌هایی برای پیگیری طولانی‌مدت نتایج ایجاد گردد. این تغییرات به نفع مصرف‌کنندهٔ نهایی و محیط‌زیست خواهد بود، زیرا ادعاهای پایداری را به سمت واقعیت و اثبات‌پذیری سوق می‌دهد.

در آینده نزدیک، باید پیگیر باشیم که اپل چگونه استراتژی خود را برای رسیدن به کربن‌خنثی تا 2030 بازنویسی می‌کند، چه گزارش‌هایی منتشر خواهد کرد و چگونه از شفافیت، اثبات‌پذیری و همکاری با نهادهای مستقل برای تضمین مشروعیت ادعاهای اقلیمی خود استفاده می‌کند. همچنین قانون‌گذاران و ناظران بازار احتمالاً استانداردهای تازه‌ای را معرفی خواهند کرد که می‌تواند مبنای ارزیابی دقیق‌تر همهٔ بازیگران بازار قرار گیرد.