تلاش سم آلتمن برای آرام کردن ترس های جدی از هوش مصنوعی

سم آلتمن تلاش می‌کند یکی از داغ‌ترین نگرانی‌ها در دنیای فناوری را آرام کند: این‌که هوش مصنوعی طوری ساخته می‌شود که کار انسان را حذف کند. مدیرعامل OpenAI در مجموعه‌ای از پست‌ها در شبکه X گفت هدف واقعی شرکت، جایگزین‌کردن انسان با نسخه‌های دیجیتال نیست، بلکه ساخت ابزارهایی است که توانایی‌های انسان را گسترش می‌دهند.

انتخاب واژه‌های او عمدی بود. او گفت OpenAI می‌خواهد انسان‌ها را «توانمندتر و ارتقا یافته‌تر» کند، نه این‌که سیستم‌هایی بسازد که جای آن‌ها را بگیرند. این پیام در زمانی حساس مطرح می‌شود، چون بازار کار زیر فشار موج اخراج‌ها در حوزه فناوری، رسانه، بازی‌سازی و استخدام قرار گرفته و هوش مصنوعی به‌طور فزاینده‌ای به‌عنوان یکی از دلایل این روند مطرح می‌شود.

این اضطراب دیگر فقط یک نگرانی انتزاعی نیست. در شرکت King، سازنده بازی Candy Crush، گفته شده کارکنانی که به ساخت ابزارهای داخلی هوش مصنوعی برای سرعت‌دادن به تولید مرحله‌ها کمک کرده بودند، پس از آماده‌شدن این سیستم اخراج شدند. سال گذشته نیز Indeed و Glassdoor در مجموع حدود 1,300 شغل را حذف کردند، زیرا هوش مصنوعی توانایی بیشتری برای مدیریت تطبیق候مد کاندیدا و جریان‌های کاری استخدام پیدا کرده بود. برای کارگرانی که این تحولات را از نزدیک می‌بینند، وعده‌های مربوط به «توانمندسازی» ممکن است به‌وضوح از واقعیت فاصله داشته باشد.

دقیقاً به همین دلیل است که اظهارات آلتمن اهمیت دارد. او در برابر این باور رو‌به‌رشد می‌ایستد که هوش مصنوعی یکی‌یکی همه حرفه‌ها را می‌بلعد تا چیزی باقی نماند. به گفته او، این نگاه بلندمدت احتمالاً اشتباه است. استدلالش این است که فناوری همیشه شکل کار را تغییر داده و انسان‌ها در نهایت به نقش‌های تازه‌ای منتقل می‌شوند، اغلب نقش‌هایی که از شغل‌های قبلی پاداش‌بخش‌تر هستند.

او حتی فراتر رفت و آینده‌ای را ترسیم کرد که در آن رفاه کمتر به کارِ بی‌وقفه گره خورده است. از نگاه او، هوش مصنوعی پیشرفته می‌تواند جهانی بسازد که در آن مردم آزادی بیشتری برای انتخاب میزان کار خود دارند و در عین حال از کیفیت بالای زندگی هم برخوردار می‌شوند. این چشم‌اندازی خوش‌بینانه است. شاید برای کسانی که همین حالا هم تأثیر اتوماسیون را بر تیم‌های خود دیده‌اند، بیش از حد خوش‌بینانه باشد.

شکاف درون طبقه رهبری هوش مصنوعی

اظهارات آلتمن همچنین در میانه یک جدال فلسفی قدیمی‌تر در صنعت هوش مصنوعی مطرح می‌شود. داریو آمودی، مدیرعامل Anthropic، موضعی بسیار تیره‌تر در افکار عمومی اتخاذ کرده و بارها هشدار داده است که هوش مصنوعی به‌زودی می‌تواند بیشتر کدها را بنویسد و کار یقه‌سفیدها را بسیار سریع‌تر از آنچه بسیاری انتظار دارند، دگرگون کند. جدول زمانی او صریح بوده است: شش تا دوازده ماه برای اختلالی جدی در توسعه نرم‌افزار.

این تضاد فقط درباره پیام‌رسانی نیست. این اختلاف، شکافی عمیق‌تر درباره این را نشان می‌دهد که هوش مصنوعی چگونه باید ساخته شود، با چه سرعتی باید به کار گرفته شود و مدیران اجرایی تا چه اندازه باید درباره پیامدهای آن صادق باشند. آمودی که پیش‌تر پژوهشگر OpenAI بود، حدود سال 2020 از این شرکت جدا شد و همراه با خواهرش و چند همکار دیگر Anthropic را بنیان گذاشت، پس از آن‌که نسبت به مسیر OpenAI در حوزه ایمنی و تجاری‌سازی دچار نگرانی شد.

رابطه میان این دو اردوگاه سال‌هاست متشنج است و رویدادهای اخیر فقط بر این تنش افزوده‌اند. پس از آن‌که گفته شد پنتاگون یک قرارداد با Anthropic را لغو کرده، OpenAI وارد شد و آن فرصت را به دست آورد. این نوع رقابت روزبه‌روز علنی‌تر شده و ناظران صنعت نیز لحظه سرد دیگری را در جریان اجلاس هوش مصنوعی 2026 در هند ثبت کردند، جایی که گفته شد آلتمن و آمودی در یک عکس نمایشیِ وحدت با دیگر رهبران فناوری از گرفتن دست یکدیگر خودداری کردند.

آلتمن نیز پیش‌تر هنگام صحبت درباره ارزش کار اداری مدرن با انتقاد روبه‌رو شده بود. او در اظهاراتی قبلی گفته بود بسیاری از نقش‌های یقه‌سفیدی که در حال حذف شدن هستند، به همان معنایی که کارهای سخت جسمی مثل کشاورزی «کار واقعی» به‌شمار می‌آیند، واقعی نیستند. واکنش‌ها فوری بود. برای بسیاری از شنوندگان، این حرف بیشتر شبیه بی‌اعتنایی سیلیکون‌ولی به معیشت میلیون‌ها نفر به نظر می‌رسید تا یک نگاه تاریخی.

اکنون همین چالش پیش روی همه شرکت‌های هوش مصنوعی است، نه فقط OpenAI. افکار عمومی هم‌زمان دو روایت متضاد را می‌شنود. یکی می‌گوید هوش مصنوعی یک همکار کمکی، موتور بهره‌وری و ابزاری برای قدرتمندتر شدن استعداد انسانی است. دیگری می‌گوید نرم‌افزار آن‌قدر سریع در حال یادگیری است که ممکن است خودش به کارگر تبدیل شود. هر دو روایت تا حدی درست‌اند، و همین موضوع این لحظه را تا این اندازه نگران‌کننده می‌کند.

آلتمن می‌خواهد مردم باور کنند که هوش مصنوعی می‌تواند ظرفیت انسان را بالا ببرد، نه این‌که آن را هموار و بی‌اثر کند. مشکل اینجاست که اخراج‌ها واقعی‌اند، انگیزه‌های شرکتی روشن‌اند و کارگران به اندازه کافی دیده‌اند که بدانند بهره‌وری اغلب با هزینه انسانی همراه می‌شود. تا زمانی که صنعت نتواند ثابت کند توانمندسازی فرصت بیشتری از جابه‌جایی شغلی ایجاد می‌کند، تردید نه فقط منطقی، بلکه اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.